SANDALYENİN GEREKLİLİĞİ

 PATOLOJÄ°LER VE UYGUN TEKERLEKLÄ° SANDALYE ÖZELLÄ°KLERÄ°

OMURÄ°LÄ°K YARALANMALARI
(PARAPLEJÄ°-TETRAPLEJÄ°)

TANIMI :
Omuriliğin yaralanması veya kesilmesi, beyin ile periferik sinirler arasında köprü olan inen ve çıkan yolların kesintiye uğraması demektir.

NEDENÄ° :
Kaza,Tümör, İltihaplanmalar

AYIRT EDÄ°LÄ°R :
1) Tetrapleji
Boyun omurları seviyesinde yaralanma (C1-C7)

2) Parapleji
Sırt ve bel omurları seviyesinde yaralanma (T1-L5)

Omurilik yaralanmalarında hem hareket hem duyu hem de otonom sinir sistemine ait (kan basıncı,mide barsak hareketleri,terleme gibi) bozukluklar meydana gelir.

HAREKET BOZUKLUKLARI
**Erken dönem
Spinal ÅŸok
Omurilik fonksiyonları tümüyle kaybolmuş, gevşek (flask) bir felç.

**36 hafta sonra
Yaralanma seviyesindeki kaslar gevşek, alt taraftakiler spastik felçli.

DÄ°KKAT :
İSTEMSİZ ORTAYA ÇIKAN SPASTİSİTE OTURMA VEYA POZİSYONLAMADA ZORLUK YARATACAĞI GİBİ, HASTAYI AYAĞA KALDIRMAK İÇİN YARARLANILACAK BİR UNSUR DA OLABİLMEKTEDİR.

DUYU BOZUKLUKLARI
Beyine giden çıkan yollar kesintiye uğramış olduğu için, duyular algılanamaz.

DÄ°KKAT : AÄžRI DUYUSUNUN AZALMASI VEYA KAYBI, BASI YARASI OLUÅžUMUNU DESTEKLEMEKTEDÄ°R.

BAÄžIMSIZLIK DÃœZEYLERÄ°

PARAPLEJÄ°KLER
Hastanın yaşına ve ilave problemlerine göre işe gitmek, araba kullanmak, spor yapmak,ev işlerine katılmak gibi çoğu tekerlekli sandalyede olmak üzere, yaşama aktif katılımı mümkündür.

TETRAPLEJÄ°KLER
Tetraplejiklerin bağımsızlığı önemli ölçüde kısıtlanmıştır, çünkü ellerini kollarını da kullanamazlar.

TEKERLEKLÄ° SANDALYE
** Mümkünse taburcu olmadan hemen önce
** Paraplejikler için sağlam, artı bir sporcu tekerlekli sandalyesi gereklidir.
** Tetraplejikler için çok kolay sürülebilen
** Tutuşu iyi tekerlekler ve emniyetli bir oturuş için hafif arkaya eğimli bir oturma zemini

SPÄ°NA BÄ°FÄ°DA
TANIM :
Gelişim bozukluğu sonucu doğumsal olarak sırt veya bel bölgesinde omurgaların açık kalmasıdır.Omurilik kılıfları açıkta kalır, beyin omurilik sıvısı dışarı sızabilir en kötü halde omurilik açıkta olabilir.

NEDENÄ° :
Omurganın gelişimsel bozukluğu

HASTALIK TABLOSU :
Hastalık tablosu bölgesinin yerine ve boyutuna göre değişir ; % 75 bel bölgesindedir. Hastalık tablosu omurilik yaralanmalarında olduğu gibidir.

DİKKAT : DOĞUMSAL BİR ÖZÜR OLDUĞU İÇİN, ÇOCUĞUN BÜTÜN GELİŞİM SÜRECİ ETKİLENECEKTİR.

SEMPTOMLAR :
Omurilik zedelenmesinin seviyesine uygun hareket, duyu ve otonom bozuklukları görülür.

Ä°LAVE PROBLEMLER :
** Ä°skelet geliÅŸim bozukluÄŸu
** Kalça çıkığı
** Anal gelişim bozuklukları
** Çökük göğüs kafesi
** Skolyoz
** Uzun kollar
** Deforme ayaklar

TEKERLEKLÄ° SANDALYE
** Büyüdükçe ayarları yapılabilen bir çocuk tekerlekli sandalyesi
** İskelet bozukluklar dikkate alınmalı
** Gerekli durumlarda oturma kalıbı

HEMÄ°PLEJÄ°
TANIM : Vücudun yarısında tam veya kısmi felç

NEDENİ : Beyin kanaması, beyin damar tıkanıklığı, kaza, tümör, enfeksiyon

HASTALIK TABLOSU : Beyin iki yarım küreden  (hemiÅŸfer) oluÅŸur. Bir yarım küre karşı vücut tarafının duyu ve hareketlerini yönetir. SaÄŸ beyin yarım küresinde hasar varsa, vücudun sol yarısında felç geliÅŸir. Sol beyin yarım küresinde hasar varsa, saÄŸ vücut yarısında felç geliÅŸir.

SPASTİK FELÇ :
Şok evresinde sonra genelde felçli taraftaki kas tonusu artarak spastik felçe götülür.
Ancak bu tanus artışı tüm kas gruplarında eşit olmaz ve uygun fizyoterapi yaklaşımlarıyla azaltılabilir.

TÄ°PÄ°K HEMÄ°PLEJÄ°K POSTÃœR
**Dirsek, el bileği ve parmaklar bükülü ve gövdeye doğru dönmüş
**Bacak kalçadan dışa dönük, diz ve ayak uzatılmış pozisyonda

SPASTÄ°SÄ°TE
Spastisite dış etkenlerden etkilenir ve;
** Zorlama
** Korku
** Heyecan
** Isı değişikliği
** Barsak ve mesane doluluÄŸu
** Ağrı uyaranları (hissedilmese bile) ile artar

Ä°LAVE PROBLMLER
Beyindeki çeÅŸitli kontrol odakları    yakın komÅŸuluk içinde bulundukları için felç ile birlikte hasarlanan bölgeye baÄŸlı olarak belli bozukluklar görülür :
**KonuÅŸma
**Bellek ve algılama
**Düşünme
**Görme ve hissetme

TEKERLEKLÄ° SANDALYE
**Özel Hemi sandalye; tek kolla itmeyle de düz giden sandalye.
**Sağlam ayağıyla önden sandalye hareketine katılabilmesi için ayak destekleri yana açılabilir ya da sökülebilir.
**Etkilenen kolun uygun pozisyonlanması
**Felçli tarafa yatma eğitimi varsa, yan tarafa destekleyici ped.

MULTÄ°PLE SKLEROSE

TANIM: Merkezi sinir sisteminde sinir kılıfı harabiyeti ve plak oluşumu. İnflamatuos ve ilerleyici bir hastalık.

NEDENİ: Bilinmiyor. Genetik yatkınlık, iklim ve enfeksiyonların etkisi tartışılıyor. Otoimmün bir hastalık olarak tanımlanıyor, yani kişinin bağışıklık hücreleri sinir sistemine zarar veriyor.
CÄ°NSÄ°YET ORANI:      %60 Kadın  ,    %40 Erkek
BAÅžLANGIÇ YAŞİ:      20 ile 40 yaÅŸ arası

HASTALIK TABLOSU
PROGNAZ:
Multiple sklerose (MS) prognozu tek tip değildir. Çeşitli sıklıkta ve sürede ataklarla seyreder. Aralarda iyileşme evreleri vardır fakat çoğunlukla tam düzelme olmadan bir sonraki atak gelişir. Ataklardan sonra yavaş ve sessiz ilerleyen bir karakteri vardır. Atakların sayısı ve ağırlığı büyük ölçüde sakatlığın boyutunu belirlemektedir.

SEMPTOMLAR
Semptomlar ve bunların kombinasyonları çok çeşitlilik göstermektedir. Her atakta tutulum yeri farklı olabilir.

BAÅžLICALARI:
**Nistogmus ( istem dışı göz sekmeleri )
**Tremor ( titreme )
**Disfozi ( monoton, kesik kesik konuÅŸma )

OLASI SAKATLIKLAR
**Kas zayıflığı ve felç
**Duyu bozukluğu ve kaybı
**Spastisite
**Mesane ve barsak problemleri
**Ataksi ( yürüme koordinasyonunda bozukluk )

MENTAL BOZUKLUK
MS’li kiÅŸiler için ö fori ( aşırı coÅŸku ) ile depresyon halleri tipiktir.

TEKERLEKLÄ° SANDALYE
**Mevcut sakatlığa adapte edilebilir olmalı
**İlerleyen hasta seyri göz önünde bulundurularak adaptasyon olanakları yüksek bir sandalye seçilmeli.

PROGRESÄ°F MKÃœSKÃœLER DÄ°STROFÄ°
TANIM:
Progresif Müsküler Distrofi  kas gücü kaybı ve giderek kas kitle kaybı ile seyreden bir hastalıktır.
Kas dokusunun yerini zamanla yağ ve bağ dokusu almaktadır. Omuz kuşağı kaslarını ve kalça kaslarını tutan tipleri vardır. Kalça kuşağını tutan tip yaygın ve ağır olanıdır.
Önce gövdeye yakın olan kas grupları tutulur. İlerleyen evrelerde tüm kaslar tutulabilmektedir.

“OMUZ KUÅžAÄžI TÄ°PÄ°”
**Her iki cinsiyet eşit oranda ergenlik döneminde etkilenir.
**Yüz kaslarıda etkilenir.
**Kol güçsüzleşir.
**Kürek kemikleri kanatlaşır ( scapula alata )
**Sonra kol fleksörleri ve dirsek ekstansörleri etkilenir.
**Daha sonra kalça, bel ve uyruk kasları tutulur.
**Orta yaşlara kadar yürüme yetisi korunabilir.

“KALÇA KUÅžAÄžI TÄ°PÄ°”
**Yalnızca erkek çocuklar etkilenir.
**13 yaşları arasında başlar.
**Kalça çevresinde kaslar zayıflar, yerden kalkma ve merdiven çıkma zorlaşır, ördekvari yürüyüş görülür.
**Bel çukuru belirginleşir, karın öne çıkar.
**Baldır kasları belirgin görülür, kalça ve uyluk zayıf olduğu için.
**Daha sonra omuz, kol ve gövde kasları etkilenir.
**Büyüme geriliği olur.

Bu tipte kilo alımı, kontraktürler, kalp ve solunum yetmezliği gibi komplikasyonlar gelişir. Dolayısıyla bağımsızlık düzeyi çok sınırlıdır.

TEKERLEKLÄ° SANDALYE
Aşırı kolay sürülme özelliği.

SPASTÄ°K SEREBRAL PALSÄ°
TANIM: Beyin hasarından kaynaklanan duruş ve hareket bozukluğunun ön planda olduğu nörolojik bir hastalıktır.

NEDENÄ°:
DoÄŸuÅŸtan olabileceÄŸi gibi daha sonra deÄŸiÅŸik etkenlerle geliÅŸebilir.

ÖRNEK:
**Oksijen yoksunluÄŸu
**Zehirlenme
**Kafa travması

HASTALIK TABLOSU
**Beyin hasrının yerini ve boyutuna bağlı olarak değişir.
**Farklı kas grubu kombinasyonlarında tam ya da kısmi felç vardır.
**Felçli kaslar genellikle spastikdir.
**Anormal postür ve hareket kalıpları görülür.
**İstem dişi hareketler ve kontrolsüz güç patlamaları görülür.
**Kollar tipik olarak kendine çekik ve bacaklar gergin durur.

Ä°LAVE PROMLEMLER
**Yutkunma bozukluÄŸu
**KonuÅŸma bozukluÄŸu
**Anlama bozukluÄŸu
**Zeka geriliÄŸi
**Öğrenme güçlüğü
**Algı ve bellek sorunları
**Otonom sinir sistemi bozuklukları
**İkincil olarak kas kontraktüleri ve skolyoz

TEKERLEKLÄ° SANDALYE
**SaÄŸlam olmalı, güçlü ve istemsiz hareketler  nedeniyle
**İyi bir oturma emniyeti sağlanmalı
**Skolyoz varsa oturma kalıbı.